Ngày 21 tháng 12 năm 2017, tại thành phố Cần Thơ, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đã tổng kết việc thực hiện chiến dịch thanh tra lao động trong lĩnh vực điện tử năm 2017. Kết quả cho thấy:

 

1. Hoạt động truyền thông

1.1. Tại Trung ương

Ngày 18/4/2017 tại tỉnh Vĩnh Phúc, Thanh tra Bộ đã tổ chức Lễ phát động chiến dịch với sự tham dự của hơn 180 đại biểu; tổ chức hội nghị truyền thông, thông tin báo chí; tổ chức hội thảo với đối tác 3 bên và tập huấn cho thanh tra viên các tỉnh về Chiến dịch thanh tra lao động trong lĩnh vực điện tử. Ngay sau đó, Đài Truyền hình Việt Nam đã đưa tin về lễ phát động trên chương trình Thời sự và hơn 25 trang thông tin điện tử đưa tin về việc triển khai Chiến dịch thanh tra lao động năm 2017.

Tiếp nối Lễ phát động chiến dịch, Thanh tra Bộ đã phối hợp với các Sở Lao động - Thương binh và Xã hội và đối tác ba bên tại Hải Dương, Vĩnh Phúc, Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai tổ chức 05 hội nghị tuyên truyền cho hơn 400 đại biểu đến từ các doanh nghiệp điện tử trên địa bàn tỉnh, thành phố. Để phục vụ cho chiến dịch, Thanh tra Bộ phát 1.500 tờ rơi, 600 quyển sổ tay, 800 áo mưa, 200 USB tới Thanh tra viên lao động của các Sở, doanh nghiệp, người sử dụng lao động và người lao động nhằm tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật lao động trong lĩnh vực điện tử.

Song song với công tác thanh tra, các thông tin về Chiến dịch thanh tra lao động năm 2017 cũng được đăng và tuyên truyền rộng rãi trên báo chí Trung ương và địa phương (trên 30 tờ báo đưa tin về chiến dịch) và trang tin điện tử của Thanh tra Bộ (http://thanhtralaodong.gov.vn).

1.2. Tại địa phương

Để triển khai chiến dịch, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đã ban hành văn bản số 2152/LĐTBXH-TTr ngày 01/6/2017 và Thanh tra Bộ đã ban hành công văn số 313/TTr-TH ngày 11/5/2017 định hướng các hoạt động trong chiến dịch và hướng dẫn các địa phương tổ chức thực hiện. Theo báo cáo từ các Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, hiện nay trên cả nước có 25 tỉnh, thành phố có doanh nghiệp điện tử hoạt động. Đến hết tháng 10/2017, các địa phương có doanh nghiệp điện tử đã tổ chức thực hiện các hoạt động truyền thông bằng các hình thức khác nhau. Tại các địa phương có ít doanh nghiệp điện tử, công tác tuyên truyền pháp luật lao động, công tác an toàn vệ sinh lao động, xây dựng các trang tin phóng sự được lồng ghép trong Tháng hành động về an toàn vệ sinh lao động.

Tại các địa phương có nhiều doanh nghiệp điện tử, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh đã phối hợp với Liên đoàn lao động tỉnh, Hiệp hội doanh nghiệp, Ban quản lý các khu công nghiệp tổ chức các hội nghị tuyên truyền, tập huấn, phát tài liệu, tờ rơi về các quy định của pháp luật lao động cho người lao động, người sử dụng lao động, cán bộ công đoàn và cán bộ làm công tác an toàn tại doanh nghiệp. Ngoài ra, các địa phương còn tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng, trên trang thông tin điện tử của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội về mục tiêu, ý nghĩa và nội dung của chiến dịch.

Kết quả hoạt động truyền thông địa phương cho thấy, việc phân phát tờ rơi, tài liệu đến người sử dụng lao động, người lao động đạt mục tiêu đề ra, việc tổ chức các lớp tập huấn, hội nghị, đối thoại, tọa đàm các bên đạt kết quả cao (tính bình quân 01 địa phương tổ chức 01 cuộc tập huấn, hội nghị, đối thoại, tọa đàm), số lượng người lao động và đại biểu tham dự các buổi tập huấn, hội nghị tuyên truyền cao. Các địa phương triển khai tốt hoạt động truyền thông là: Thành phố Hải Phòng (phân phát 50 tập tài liệu, tuyên truyền thông qua thư mục Dân hỏi, Giám đốc Sở trả lời trên đài phát thanh và truyền hình Hải Phòng); Ninh Bình (tổ chức 06 hội nghị tuyên truyền pháp luật lao động, 04 buổi giao lưu, đối thoại trực tiếp giữa người sử dụng lao động và người lao động trong các doanh nghiệp điện tử với hơn 3.000 lượt người tham dự, in ấn, cấp phát 1.650 tờ rơi, sổ tay tuyên truyền, 50 tranh áp phích, hơn 100 đĩa CD); Hải Dương (tổ chức 01 hội nghị tuyên truyền, 02 bản tin trên đài phát thanh – truyền hình tỉnh, 02 bài trên báo Hải Dương, phân phát 100 ấn phẩm tới doanh nghiệp); Vĩnh Phúc (01 hội nghị tuyên truyền, 02 phóng sự truyền hình, 03 bài đăng trên trang thông tin điện tử địa phương); Hà Nam (tổ chức 01 hội nghị tuyên truyền, phân phát 500 tờ rơi, treo 150 áp phích, 05 bài trên trang thông tin điện tử địa phương).

Bên cạnh các địa phương thực hiện tốt công tác tuyên truyền, phổ biến, tập huấn về pháp luật lao động cho các doanh nghiệp điện tử, một số địa phương có nhiều doanh nghiệp điện tử nhưng không triển khai hoặc triển khai chưa hiệu quả công tác truyền thông trong chiến dịch thanh trađó là Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên.

2. Hoạt động thanh tra

Hoạt động thanh tra tập trung 06 nội dung trọng điểm: Giao kết và thực hiện hợp đồng lao động, Đối thoại, thương lượng, thỏa ước lao động tập thể, Thời giờ làm việc, làm thêm giờ, Tiền lương, Bảo hiểm xã hội, An toàn, vệ sinh lao động. Để hỗ trợ và thống nhất thực hiện các nội dung thanh tra, Thanh tra Bộ đã xây dựng, cập nhật và chia sẻ dữ liệu trực tuyến (Quyết định thanh tra, Kế hoạch thanh tra, Đề cương thanh tra và các biểu mẫu báo cáo, hướng dẫn thực hiện chiến dịch trong đó có hướng dẫn các nội dung thanh tra trọng điểm) trên trang thông tin điện tử của Thanh tra ngành (http://thanhtralaodong.gov.vn). Bên cạnh đó, các phòng chức năng của Thanh tra Bộ trực tiếp trả lời, hướng dẫn nghiệp vụ hoặc giải thích các nội dung mà các địa phương còn vướng mắc có liên quan đến công tác thanh tra tại doanh nghiệp điện tử.

2.1. Tại Trung ương

Trong năm 2017, Thanh tra Bộ đã triển khai 67 cuộc thanh tra tại 67 doanh nghiệp điện tử trên địa bàn 10 tỉnh, thành phố. Các đoàn thanh tra được thành lập trên cơ sở Thanh tra Bộ chủ trì, triển khai phối hợp của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội và Liên đoàn lao động các tỉnh, thành phố. 

2.2. Tại các địa phương

Tính đến hết tháng 10/2017, có 22/25 địa phương thực hiện hoạt động thanh tra tại các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực điện tử, 03 địa phương chưa triển khai thực hiện là Gia Lai (có 05 doanh nghiệp điện tử), Tây Ninh (có 03 doanh nghiệp điện tử), Bà Rịa Vũng Tàu (có 01 doanh nghiệp diện tử). 

Việc triển khai thanh tra tại các doanh nghiệp điện tử được UBND tỉnh giao Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh chủ trì, phối hợp với Liên đoàn Lao động tỉnh và Ban quản lý các khu công nghiệp tỉnh, tổng số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực điện tử được thanh tra là 216 doanh nghiệp (tính cả các đơn vị phối hợp thực hiện với Thanh tra Bộ). Ngoài ra, các tỉnh đã phát phiếu tự kiểm tra việc thực hiện pháp luật lao động tới các doanh nghiệp điện tử, tổng số phiếu các địa phương phát đến các doanh nghiệp điện tử là 153 phiếu.

Theo kế hoạch thực hiện chiến dịch, số lượng doanh nghiệp điện tử được thanh tra, kiểm tra, giám sát là 500 doanh nghiệp. Tổng số doanh nghiệp điện tử được thanh tra và phát phiếu tự kiểm tra là 369 doanh nghiệp. Như vậy, số lượng các doanh nghiệp điện tử được thanh tra, giám sát chưa đạt kế hoạch đề ra. Các địa phương triển khai tốt hoạt động thanh tra và phát phiếu tự kiểm tra là: Bình Dương (thanh tra 33 doanh nghiệp, phát 29 phiếu), Thành phố Hồ Chí Minh (thanh tra 24 doanh nghiệp, phát 20 phiếu), Vĩnh Phúc (thanh tra 17 doanh nghiệp, phát 51 phiếu), Hà Nội (thanh tra 26 doanh nghiệp). Tuy nhiên, có một số địa phương có nhiều doanh nghiệp điện tử nhưng số lượng doanh nghiệp được thanh tra còn ít: Hải Dương (thanh tra 01 doanh nghiệp và phối hợp với Thanh tra Bộ thanh tra 05 doanh nghiệp), Hưng Yên (không thanh tra doanh nghiệp, chỉ phối hợp với Thanh tra Bộ thanh tra 06 doanh nghiệp).

Việc số lượng doanh nghiệp điện tử cần thanh tra, giám sát không đạt kế hoạch do các nguyên nhân chủ yếu sau:

- Các doanh nghiệp điện tử phân bố chủ yếu tại một số tỉnh, thành phố như Hà Nội, Vĩnh Phúc, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hải Dương, Bình Dương, Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh với số lượng lớn, trong khi đó lực lượng thanh tra lao động tại các tỉnh, thành phố kể trên không nhiều (trừ Thành phố Hồ Chí Minh), do đó thanh tra Sở không thể thực hiện thanh tra được hết các doanh nghiệp điện tử tại địa phương.

- Chỉ thị 20/CT-TTg ngày 17/5/2017 của Thủ tướng Chính phủ về chấn chỉnh hoạt động thanh tra, kiểm tra đối với doanh nghiệp cũng ảnh hưởng tới kế hoạch thực hiện chiến dịch, do một số doanh nghiệp nằm trong kế hoạch thanh tra, kiểm tra, giám sát theo chiến dịch đã được các cơ quan khác thanh tra, kiểm tra, kiểm toán.

- Năm 2017, ngành Lao động - Thương binh và Xã hội kỷ niệm 70 năm ngày thương binh – liệt sĩ, toàn ngành tập trung giải quyết hồ sơ người có công còn tồn đọng, Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội cũng tập trung giải quyết nghiệp vụ về thanh tra chính sách người có công, do đó không đủ nguồn lực thực hiện thanh tra hết các doanh nghiệp điện tử.

 2.3. Các sai phạm của doanh nghiệp và nguyên nhân

Qua thanh tra tại 216 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực điện tử, phát hiện 1.794 sai phạm, bình quân 8,3 sai phạm/doanh nghiệp. Đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng pháp luật lao động, đoàn thanh tra đã lập biên bản vi phạm hành chính đối với 27 doanh nghiệp và báo cáo người có thẩm quyền ban hành Quyết định xử phạt hành chính, tổng số tiền xử phạt hành chính là 1.418,2 triệu đồng (một tỷ bốn trăm mười tám triệu hai trăm nghìn đồng), trong đó Trung ương xử phạt 401,5 triệu đồng, các địa phương xử phạt 1.016,7 triệu đồng. Sai phạm thường gặp tại các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực điện tử gồm:

- Nội dung hợp đồng không đảm bảo quy định, chưa thể hiện được đầy đủ quyền và nghĩa vụ của người sử dụng lao động và người lao động (132 doanh nghiệp vi phạm)

- Không thực hiện đối thoại định kỳ tại nơi làm việc 03 tháng/lần (92 doanh nghiệp vi phạm)

- Huy động người lao động làm thêm giờ quá thời gian quy định (130 doanh nghiệp vi phạm)

- Không thống kê số lao động làm công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động (54 doanh nghiệp vi phạm)

- Không tổ chức huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động hoặc huấn luyện không đầy đủ (74 doanh nghiệp vi phạm)

- Không lập kế hoạch an toàn, vệ sinh lao động hoặc xây dựng không đầy đủ nội dung (56 doanh nghiệp vi phạm)

- Không quan trắc môi trường lao động (50 doanh nghiệp vi phạm)

- Không xây dựng nội quy, quy trình làm việc bảo đảm an toàn lao động, vệ sinh lao động phù hợp với từng loại máy, thiết bị, nơi làm việc (49 doanh nghiệp vi phạm)     

- Không khám sức khỏe cho người lao động (44 doanh nghiệp vi phạm)

- Không đặt bảng chỉ dẫn về an toàn, vệ sinh lao động đối với máy, thiết bị, nơi làm việc (47 doanh nghiệp vi phạm)

- Không xây dựng thang lương, bảng lương (31 doanh nghiệp vi phạm)

Ngoài hành vi vi phạm của người sử dụng lao động, người lao động làm việc tại 26 doanh nghiệp trong tổng số 216 doanh nghiệp được thanh tra (chiếm 12%) chưa sử dụng đầy đủ phương tiện bảo vệ cá nhân được cấp phát khi thực hiện công việc.

Chi tiết các sai phạm tại các doanh nhiệp hoạt động trong lĩnh vực điện tử theo Phụ lục đính kèm.

Nguyên nhân của những sai phạm:

Một là, người sử dụng lao động, người lao động chưa nhận thức hết được vai trò, trách nhiệm của mình trong việc thực hiện pháp luật lao động, công tác an toàn, vệ sinh lao động tại doanh nghiệp.

Hai là, trình độ chuyên môn của cán bộ nhân sự, cán bộ an toàn, vệ sinh lao động còn hạn chế, nhiều cán bộ an toàn, vệ sinh lao động cho rằng môi trường làm việc trong lĩnh vực điện tử là sạch, không có nguy cơ nào gây mất an toàn, vệ sinh lao động.

Ba là, người sử dụng lao động không thực hiện công tác an toàn, vệ sinh lao động để giảm chi phí sản xuất.

Bốn là, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về lao động lớn, nhiều quy định có nội dung không cụ thể, văn bản được thay đổi liên tục nên các doanh nghiệp không nắm bắt được kịp thời để thực hiện theo đúng quy định.

Năm là, chế tài xử lý vi phạm hành chính của cơ quan quản lý nhà nước chưa đủ sức răn đe.

Sáu là, lực lượng thanh tra lao động quá mỏng để kịp thời phát hiện những sai phạm trong việc chấp hành pháp luật về lao động, về an toàn, vệ sinh lao động để kịp thời nhắc nhở, chấn chỉnh doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định.

Bảy là, Đặc thù của ngành sản xuất, lắp ráp điện tử là làm việc theo đơn đặt hàng, tại thời điểm cao điểm sản xuất, đơn hàng nhiều, doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tuyển dụng nên huy động người lao động làm thêm giờ quá thời gian quy định.

3. KIẾN NGHỊ BIỆN PHÁP NGĂN NGỪA ĐỂ HẠN CHẾ RỦI RO VÀ TĂNG CƯỜNG SỰ TUÂN THỦ PHÁP LUẬT CỦA DOANH NGHIỆP

3.1. Đối với cơ quan quản lý nhà nước

- Phối hợp các cơ quan, đơn vị có liên quan tăng cường, đẩy mạnh việc tuyên truyền, giáo dục bằng nhiều hình thức, nội dung phong phú nhằm nâng cao nhận thức của người sử dụng lao động, người lao động về pháp luật lao động, pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động.

- Rà soát bổ sung, sửa đổi hệ thống văn bản quy phạm pháp luật lao động để loại bỏ những quy định chồng chéo, bất cập và cụ thể hóa các nội dung còn chưa rõ, gây nhiều cách hiểu khác nhau.

- Cần có đề án nghiên cứu sâu, tổng thể về các yếu tố có hại trong nghề sản xuất, lắp ráp điện tử: các yếu tố bức xạ điện tử trường; bụi, hơi khí độc...; các hóa chất như axit, kiềm, khí đông lạnh, xyanua, chất phụ gia, chất oxy hóa, nhựa, dung môi chất bán dẫn, hạt nano...; yếu tố sinh lý lao động, với các tư thế làm việc tĩnh tại đứng hoặc ngồi trong dây chuyền lắp ráp với cường độ cao cùng các chi tiết nhỏ, màn hình, âm thanh yêu cầu độ chính xác…Và ảnh hưởng của các yếu tố này đến các bệnh như: giảm thị giác, thính giác, căng thẳng thần kinh,viêm da, bệnh tuyến giáp, rối loạn, co cứng cơ bắp, dị ứng, hen suyễn, dị tật bẩm sinh và một số bệnh ung thư. Từ đó có các biện pháp để giảm thiểu tác hại của các yếu tố đó, bổ sung vào danh mục nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, bổ sung danh mục bệnh nghề nghiệp, cũng như hỗ trợ, động viên kịp thời người lao động.

- Xây dựng khung pháp lý xử phạt vi phạm hành chính đủ mạnh có tính chất răn đe đối với hành vi vi phạm chế độ, chính sách của người lao động, vi phạm pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động.

- Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, phát phiếu tự kiểm tra tới các doanh nghiệp điện tử còn lại để kịp thời nhắc nhở, chấn chỉnh, xử lý các doanh nghiệp có hành vi vi phạm, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật lao động, pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động của người sử dụng lao động, người lao động. Đồng thời, tăng cường tập huấn, đào tạo nhằm nâng cao nghiệp vụ cho công chức thanh tra lao động.

3.2. Đối với tổ chức đại diện cho người lao động, tổ chức đại diện cho người sử dụng lao động

- Tăng cường tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật về lao động, pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động để người lao động, người sử dụng lao động nhận thức được quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình trong quan hệ lao động.

- Phát huy hơn nữa vai trò của tổ chức Công đoàn cơ sở trong việc triển khai, giám sát thực hiện các quy định của pháp luật lao động lao động, pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động nhằm bảo vệ quyền lợi, lợi ích hợp pháp, chính đáng người lao động, người sử dụng lao động.

3.3. Đối với doanh nghiệp

- Nhận thức đúng đắn về vai trò, trách nhiệm trong việc đảm bảo chế độ, chính sách cho người lao động, đảm bảo công tác an toàn, vệ sinh lao động; Chủ động bồi dưỡng, tập huấn, nâng cao nghiệp vụ cho cán bộ nhân sự, cán bộ làm công tác an toàn, vệ sinh lao động; Nghiêm túc chấp hành, tuân thủ các quy định của pháp luật lao động, pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động.

- Chủ động huấn luyện, bồi dưỡng kiến thức pháp luật lao động, pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động cho người lao động, đồng thời có biện pháp quản lý phù hợp để người lao động đặc biệt là lao động thời vụ chấp hành các quy định của pháp luật lao động, pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động cũng như nội quy, quy trình làm việc đảm bảo an toàn, vệ sinh lao động của doanh nghiệp.

- Trong quá trình làm việc, thường xuyên kiểm tra, giám sát, đôn đốc, nhắc nhở người lao động thực hiện nội quy, quy trình làm việc đảm bảo an toàn, vệ sinh lao động nhằm giảm thiểu nguy cơ gây mất an toàn lao động.

THANH TRA BỘ