Theo đó, Thanh tra Chính phủ phát hiện VietinBank đã để hoạt động tín dụng xảy ra nhiều khuyết điểm, vi phạm cả trong huy động vốn và trong hoạt động cho vay, có một số vụ việc vi phạm nghiêm trọng phải chuyển cơ quan điều tra.

Việc huy động vốn, Thanh tra Chính phủ phát hiện cơ cấu vốn cho vay trung, dài hạn mất cân đối, VietinBank phải sử dụng nguồn vốn huy động ngắn hạn để bù đắp cho vay trung, dài hạn. Một số chi nhánh huy động tiền gửi với lãi suất vượt trần 14% theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; chi hoa hồng môi giới, chi tiếp thị bằng tiền mặt không đúng quy định, thực chất là lách quy định về trần lãi suất để chi tăng lãi suất tiền gửi cho khách hàng.

Hoạt động cho vay có sai phạm ở hầu hết các khâu của quá trình cho vay. Cụ thể, trong thẩm định, phê duyệt cho vay VietinBank đã thẩm định, xác định thời hạn cho vay thiếu cơ sở, không phân tích chi tiết nhu cầu sử dụng vốn đối với từng phương án, đối tượng kinh doanh; thẩm định, đề xuất giới hạn tín dụng chưa phù hợp, có trường hợp thẩm định, phê duyệt cấp tín dụng khi chưa đáp ứng điều kiện về hồ sơ, về điều kiện tài chính của dự án.

Trong khâu giải ngân, nhiều trường hợp chứng từ giải ngân không đảm bảo theo quy định; giải ngân không đúng mục đích đối với khoản vay; giải ngân để trả nợ cũ; giải ngân khi chưa đáp ứng điều kiện về tài sản đảm bảo và vốn tự cótham gia dự án theo như phê duyệt.

Việc kiểm tra sử dụng vốn vay còn sơ sài, trong  biên bản kiểm tra sử dụng vốn vay ghi chung chung là khách hàng sử dụng vốn vay đúng mục đích, không nêu được cụ thể từng chứng từ thanh toán hóa đơn mua hàng như đã cam kết. Không thường xuyên kiểm tra, kiểm soát việc sử dụng vốn của khách hàng dẫn đến khách hàng sử dụng vốn vay sai mục đích. Đây là một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn đến tiềm ẩn rủi ro trong hoạt động ngân hàng.

Chưa đánh giá định kỳ, định giá lại theo quy định đối với một số tài sản đảm bảo; chưa đăng ký giao dịch đảm bảo với tài sản đảm bảo; xác định giá trị cho vay so với tài sản đảm bảo chưa đúng quy định; định giá tài sản đảm bảo không có cơ sở, chưa thực hiện đúng quy định; nhận thế chấp tài sản bảo đảm chưa đủ điều kiện, thủ tục pháp lý; chưa kiểm tra, kiểm soát được việc thực hiện nghĩa vụ bảo vệ hàng hóa; chưa mua bảo hiểm máy móc thiết bị; không bổ sung tài sản đảm bảo theo yêu cầu; giảm tài sản bảo đảm khi chưa tất toán khoản vay bất hợp lý...

Trong cơ cấu nợ và phân loại nợ, việc phân loại nợ không đúng quy định, dẫn đến phân loại nợ thiếu chính xác; cơ cấu nợ, phân loại nợ không đúng thực tế, kéo dài thời gian giải ngân, thời gian ân hạn; cơ cấu lại nợ cho khoản vay khi tình hình sản xuất kinh doanh của đơn vị vay vốn không có hiệu quả, không có khả năng trả nợ.

 

Ảnh minh họa

 

Vi phạm về mua sắm tài sản

Theo Thanh tra Chính phủ, việc mua sắm tài sản, thuê tài sản và trích lập, sử dụng các quỹ của VietinBank cũng xảy ra những vi phạm mang tính hệ thống, ảnh hướng đến hiệu quả sử dụng vốn của VietinBank.

Cụ thể, VietinBank đã đầu tư mua sắm tài sản là nhà đất nhưng không lập dự án đầu tư; không thành lập Hội đồng thẩm định; mua tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở nhằm xử lý nợ nhưng xác định giá trị tái sản cao hơn định giá khi thế chấp tài sản; có tài sản chưa đủ điều kiện chuyển nhượng nhưng VietinBank vẫn ký thực hiện hợp đồng giao dịch hoặc hoặc đồng đặt cọc; việc xác định giá trị một số tài sản để chuyển nhượng dựa trên chứng thư thẩm định giá chưa chính xác; thuê, mua tài sản chưa đủ điều kiện, vi phạm quy định pháp luật về đầu tư, mua sắm tài sản.

Do không thực hiện lập và thẩm định, các bước theo quy định của pháp luật đối với quá trình đầu tư ban đầu của dự án, nên không đánh giá được hiệu quả dự án gắn với nhu cầu sử dụng và cơ cấu tỷ lệ, hiệu quả khai thác tài sản; có nhiều tài VietinBank mua với mục đích để xây dựng trụ sở khi chưa xác định được có thể điều chỉnh quy hoạch phù hợp với công năng sử dụng của ngân hàng nên sau nhiều năm vẫn chưa thực hiện xong thủ tục mua bán, chưa tiến hành đầu tư xây dựng, khai thác vận hành phục vụ kinh doanh gây lãng phí vốn đầu tư.

Việc đầu tư thuê đất tại Ciputra không đúng thẩm quyền của VietinBank đã vi phạm các quy định pháp luật; để lãng phí số tiền đầu tư đã chi trả từ năm 2008 đến năm 2010 mới được nhận bàn giao đất.

Mặc dù trong thời điểm hiện tại một số dự án, tài sản đang trong quá trình đầu tư, đã phải chi phí đầu tư với giá trị lớn, những tài sản này sẽ là gánh nặng, làm giảm hiệu quả kinh doanh, tăng chi phí kinh doanh của hệ thống trong thời kỳ dài, khi đưa tài sản vào khấu hao, vào khai thác; ngoài ra, nguy cơ thất thoát, lãng phí trong đầu tư xây dựng có thể xảy ra nếu không có biện pháp quản lý đầu tư chặt chẽ. Đây là những vi phạm khi thực hiện đầu tư dự án có quy mô lớn, khi chưa được nghiên cứu, đánh giá hiệu quả của dự án đầu tư dẫn đến lãng phí vốn đầu tư, hiệu quả kinh tế thấp sẽ không có lợi cho sự phát triển của hệ thống VietinBank và cho nền kinh tế.

Về trích lập, sử dụng các Quỹ; việc trích lập quỹ còn chưa chính xác, chưa phù hợp với quy định; sử dụng Quỹ phúc lợi dành cho xây dựng cơ bản, mua sắm tài sản cố định nhưng chưa phân định rõ nét việc tạo phúc lợi cho người lao động mà chủ yếu vẫn mang tính chất đầu tư tài chính, tạo quỹ đất và xử lý một số khoản nợ của khách hàng trong hệ thống VietinBank. Việc sử dụng số tiền lớn từ Quỹ phúc lợi để thực hiện các dự án đầu tư nhưng thiếu các quy định về quản lý chặt chẽ về quy trình thực hiện là sơ hở cần có giải pháp để chấn chỉnh kịp thời.

Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ giao Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam kiểm điểm và tổ chức kiểm điểm trách nhiệm về việc thực hiện chức năng quản lý nhà nước, quyền sở hữu; tổ chức kiểm điểm trách nhiệm của Hội đồng quản trị nhất là trong việc đầu tư thuê đất tại Ciputra. Trong quá trình kiểm điểm trách nhiệm theo phân cấp, đồng thời đề ra các giải pháp quản lý, nhất là hoàn thiện các quy chế nhằm khắc phục những thiếu sót, bất cập thời gian qua tại VietinBank./.