Khái niệm Tin báo chí

Tin báo chí được hiểu là các thông tin mới về những gì đã, đang hoặc sẽ diễn ra trong xã hội. Cách thức viết tin đạt tiêu chuẩn là phải truyền đạt đầy đủ mọi thông tin đến độc giả và phải làm cho bài viết hay, hấp dẫn cuốn hút người đọc từ đầu đến cuối.

Tin thời sự và phóng sự: Tin thời sự (tin mang tính thời sự), đôi khi còn gọi là tin "nóng sốt"; tin đang diễn biến và phóng sự, đôi khi còn gọi là tin "nhẹ". Tin thời sự là về các sự kiện vừa xảy ra và cần thông tin ngay cho các độc giả. Có thể đây là một vụ tai nạn nghiêm trọng, một sự kiện gây thu hút dư luận xã hội, một quyết định xử phạt, một tin tức về sự kiện quan trọng của ngành hoặc địa phương. Phóng sự không nhất thiết là nói về các diễn biến vừa xảy ra. Phóng sự không những nhằm mục đích thông tin cho độc giả biết mà còn gợi cho độc giả phải suy nghĩ nhiều về một tình huống hay một vấn đề nào đó; phóng sự mang tính miêu tả, phân tích, gợi ý nhiều hơn và không mang tính thời sự sốt dẻo. Tin thời sự tường thuật các biến chuyển, sự kiện, còn phóng sự giải thích rõ thêm. Hầu hết các phóng sự là về những điều gợi sự chú ý tự nhiên của độc giả. Phóng sự đi vào phân tích, phản ánh sâu hơn, chi tiết hơn là các tin thời sự.               

Để viết một bài phóng sự, các Biên tập viên cần phải lập kế hoạch viết bài, phỏng vấn và nghiên cứu trong nhiều ngày. Cấu trúc của một tin bài thường có 2 phần chính: Mở đề và thân bài. Phần đầu là để giới thiệu, đôi khi gọi là mở đề. Phần còn lại gọi là thân bài. Hầu hết các bài viết là về một chủ đề chính. Cả phần mở đề lẫn thân bài đều nên theo sát chủ đề đó. Trong một tin thời sự, đoạn mở đề thông thường chỉ có một câu. Câu này cho chúng ta biết tin đó là về những gì và chứa đựng những điểm quan trọng nhất. Mở đề hay cần hấp dẫn ngay được sự chú ý của độc giả và kích thích họ đọc tiếp phần còn lại. Thân bài chứa đựng các yếu tố giải thích cho phần mở đề. Gồm có các chi tiết, trích dẫn và bối cảnh đưa đến diễn biến được tường thuật. Tin tức quan trọng nhất đi đầu, tiếp đến là các tin kém quan trọng hơn.

ảnh minh họa

Tin chuyên ngành và các thuộc tính của chúng

Trang thông tin điện tử Thanh tra lao động là trang thông tin chuyên ngành, do vậy mọi tin tức, phóng sự đăng tải phải phản ánh hoạt động của Ngành hoặc liên quan đến phạm vi quản lý nhà nước của Ngành, bao gồm: những hoạt động của các đơn vị trong Ngành (hoặc lãnh đạo các đơn vj); tin tức, sự việc, sự kiện có liên quan đến phạm vi quản lý nhà nước về lao động, người có công và Xã hội.

Tin phải có tính quan trọng: Tính chất quan trọng của tin được xác định bởi một số yếu tố sau đây: hoạt động thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng chống tham nhũng; hoạt động tuyên truyền phổ biến pháp luật, trả lời công dân; hoạt động đào tạo lực lượng, ứng dụng khoa học công nghệ để nâng cao năng lực thanh tra Lao động - Thương binh và Xã hội; sự kiện, sự việc, hiện tượng từ địa phương, cơ sở liên quan đến lĩnh vực lao động, người có công và xã hội thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Ngành. Các bản tin phải phản ánh về sự việc, hiện tượng phải nêu rõ xảy ra tại thời điểm, địa điểm có ý nghĩa quan trọng như vấn đề tai nạn lao động, sự cố nghiêm trọng; kết quả xử lý vi phạm, xử lý cưỡng chế sau thanh tra, xử lý giả mạo hưởng chính sách người có công và xã hội.

Thông tin phải kịp thời: Là tin đảm bảo thời gian tính; cập nhật có hệ thống, kịp thời. Nếu tin chậm trễ sẽ không phản ánh kịp thời diễn biến tình hình để ứng phó kịp thời, dẫn đến bị động, lúng túng, nhiều trường hợp sẽ gây hậu quả nghiêm trọng.

Tin phải chính xác: Tin chính xác là tin phản ánh đúng sự thật khách quan (đúng thời gian, địa điểm; nội dung tình tiết; rõ nguồn và phương pháp, biện pháp thu thập, tin đã được xác minh), không hư cấu hoặc phản ánh chủ quan duy ý chí. Người phân tích, đánh giá và dự báo tình hình không thiên vị, không thêm bớt sự thật mà phải đảm bảo khách quan, toàn diện trong việc đưa tin và đánh giá tình hình. Nếu sự thật bị cắt xén, xác định sai nguyên nhân, đưa những nguồn tin không khách quan sẽ làm cho lãnh đạo đưa ra những giải pháp không sát, không đúng và không kịp thời.

Tin phải cụ thể: Đảm bảo các yếu tố của tin (“Lục vấn”) hay còn gọi là đủ Năm chữ W và một chữ H. Tất cả mọi bài viết đều phải trình bày đầy đủ về các điểm then chốt. Những điểm này thường được gọi trong tiếng Anh là năm chữ W và một chữ H:

            “Việc gì, bởi tại làm sao, bao giờ, ai biết, thế nào, ở đâu?”

            -  Việc gì: Phải nêu rõ sự việc, hiện tượng đã xảy ra trên thực tế (tập huấn, thanh tra, xử phạt vi phạm hành chính, tai nạn lao động chết người). What (chuyện gì): - Sự kiện quan trọng hay đáng lưu ý gì đã xảy ra?

            - Bởi tại làm sao: Nguyên nhân dẫn đến sự việc, hiện tượng (nguyên nhân trực tiếp, nguyên nhân gián tiếp hoặc nguyên nhân sâu xa). Why (tại sao) - Tại sao lại xảy ra sự kiện đó?

            - Bao giờ: Thời gian xảy ra sự việc, hiện tượng (ngày, giờ, tháng, năm). When (khi nào) - Chuyện xảy ra vào lúc nào?

            - Ai biết: Người chứng kiến sự việc, hiện tượng xảy ra; người đầu tiên phát hiện sự việc, hiện tượng. Who (ai) - Trong tin này có những ai?

            - Thế nào: Nội dung, tình tiết cụ thể của sự việc hiện tượng; đã giải quyết như thế nào (?) Ví dụ: xảy ra vụ chết người, nạn nhân bị nhiều vết đâm, chém, quần áo bị rách... đã tiến hành chụp ảnh, khám nghiệm hiện trường... How (như thế nào) - Chuyện xảy ra như thế nào?

             - Ở đâu: Vị trí, địa điểm xảy ra sự việc, hiện tượng. Where (ở đâu) - Tin này xảy ra ở đâu?

Đây là các câu hỏi tất cả mọi người đều muốn hỏi khi họ muốn biết rõ thêm về một sự kiện nào đó vừa xảy ra. Một bài không thể được coi là đầy đủ nếu không ít nhất trả lời được năm chữ W và một chữ H. Ngay cả các phóng viên giàu kinh nghiệm cũng kiểm lại xem họ đã dùng đủ những chữ này hay chưa trước khi nộp bài. Trong các tin thời sự, các câu trả lời cho năm chữ W và một chữ H thường được đặt lên đầu. Người xử lý tin phải đầu tư thời gian, chọn lọc các số liệu và sự kiện về các vấn đề thuộc chức năng nhiệm vụ chính của đơn vị để đưa vào báo cáo; tập hợp được số liệu chính xác và có liên hệ với nhau chặt chẽ; tránh những số liệu hoặc những sự kiện chung chung, không chứng minh lý giải được điều gì.

Tin phải liên tục và có hệ thống: Tin ban đầu và những tin tiếp theo, từng bước hệ thống tin phải sắp xếp đảm bảo tính khoa học: Đảm bảo đủ số lượng thông tin thực tế cần thiết. Các sự kiện và số liệu phải chính xác và còn hiện thời; không dùng tư liệu cũ, lạc hậu; khi cần thiết phải ghi thời gian ghi nhận tư liệu.

Tuy nhiên, ngày nay trong báo chí hiện đại, một vài tiêu chí này được giản lược khi tin tức đang gấp và được đặt trong bối cảnh cụ thể.

Một số lưu ý khi viết tin, bài cho Trang thông tin điện tử:

Khi viết tin, bài đăng trên Trang thông tin điện tử đề nghị các Biên tập viên đề cập, nói thẳng vào sự kiện chính; dùng các đoạn ngắn (mỗi đoạn một ý), dùng câu chủ động, không lạm dụng tính từ. Với những bài dài, nên có những tiểu đề mục chứa đựng thông tin (Cách này vừa tạo ra những điểm nghỉ cho mắt, vừa lôi kéo độc giả đọc tiếp).

Dùng font chữ Arial để soạn thảo tin, cỡ chữ 12 và đồng đều. Trường hợp copy từ văn bản gõ trên M.word thì cũng phải đổi font Arial trước khi dán vào bài soạn. Tiêu đề tin bài và tiêu đề các mục có thể đậm, các chữ dùng trong chú thích ảnh nên để cỡ chữ 11, nghiêng (Ctrl + I). 

Đặc biệt, trong các tin bài nên có ảnh hoặc hình minh họa, dù nhỏ (ảnh ở đây không chỉ có ý nghĩa trang trí mà còn có sức thu hút, minh chứng rõ nhất cho độc giả về bài viết). Ảnh nên được xử lý gọn nhẹ bằng các ứng dụng hỗ trợ xử lý ảnh như: Microsoft Office Picture Manager; Paint…Nếu không có hình ảnh thực về sự việc thì có thể lấy ảnh biểu tượng làm avatar và ảnh minh họa cho bài viêt. Khi lấy hình ảnh của các người khác hoặc trang thông tin điện tử khác phải chú thích nguồn.

Cuối cùng xin chân thành cảm ơn sự đồng hành của độc giả và các Biên tập viên đối với Trang thông tin điện tử Thanh tra Lao động - Thương binh và Xã hội và hy vọng sẽ nhận được nhiều tin, bài ảnh hay, có chất lượng gửi về Ban Biên tập./.

Lê Mạnh Kiểm - Phó Ban biên tập